Λεζάντες μουσείων. Do's and don'ts!

2017-08-04

Πόσοι από εμάς έχουμε επισκεφθεί μουσεία/αρχαιολογικούς χώρους και μόλις πάμε να διαβάσουμε τα κείμενα που συνοδεύουν την έκθεση ή τα μνημεία, βλέπουμε το δαίμονα της λεζάντας - τύπου δαίμονας του τυπογραφείου - να μας κυνηγά; Πολλοί! Είτε πρόκειται για επαγγελματίες του χώρου είτε μη. 

Ποιος είναι ο δαίμονας της λεζάντας θα ρωτήσετε. Μα, είναι πολύ γνωστός! Είναι εκείνος που επισκέπτεται τον συγγραφέα του κειμένου και του λεει "Γράψε κι άλλο! Μπορείς! Πιο πολύ κείμενο! Να "ξεχειλίσει" το χαρτί από λέξεις!", κι εκείνος τον ακούει και γράφει, γράφει, γράφει... Ώσπου έρχεται η ώρα του επισκέπτη. Που να ξέρει τι τον περιμένει; Πάει κι εκείνος να διαβάσει για να μάθει δυο-τρία πράγματα παραπάνω και πελαγώνει! Μήπως φταίει εκείνος και η κούρασή του; Μήπως φταίει το ότι δεν του αρέσει το διάβασμα και πολύ; Μήπως το παιδί που ζητάει απεγνωσμένα να πάει στη παιδική χαρά δίπλα από το μουσείο; Ποιος/Τι φταίει τελικά;

Η έλλειψη μέτρου είναι το βασικό αίτιο. Στα πάντα πρέπει να υπάρχει ένα μέτρο, όπως έλεγαν και οι αρχαίοι. Οι εν λόγω κακές πρακτικές καθρεφτίζουν τα εξής προβλήματα: α) μακροσκελή κείμενα, β) ακαδημαϊκή γλώσσα, γ) περιττές πληροφορίες, δ) λάθος τοποθέτηση των κειμένων στο χώρο, με αποτέλεσμα τη δυσκολία ανάγνωσής τους, ε) κακή επιμέλεια, στ) λεζάντες που δεν αντιστοιχίζονται εύκολα με τα αντικείμενα που υπομνηματίζουν, ζ) προβλήματα γραφιστικής επεξεργασίας και εκτύπωσης, κτλ (Γκαζή - Νικηφορίδου, 2004, 3).   

Επομένως, για να έχουμε ένα καλό αποτέλεσμα στη σύνταξη αυτών των κειμένων θα πρέπει ο συγγραφέας να λάβει υπόψη του τα εξής ερωτήματα (Γκαζή - Νικηφορίδου, 2004, 3):

1. Τι θέλουμε να πούμε;

2. Ποιος είναι ο σκοπός του κειμένου;

3. Σε ποιον/ποιους απευθύνεται;

4. Πού θα τοποθετηθεί; 

Από τις πιο διαδεδομένες και πετυχημένες μεθόδους συγγραφής κειμένων για εκθέσεις μουσείων αποτελεί η μέθοδος Ekarv. To 1980, η Margareta Ekarv, συγγραφέας σουηδικής καταγωγής, έγραψε κάποια κείμενα για μια έκθεση στο Postal Museum στην Στοκχόλμη, χρησιμοποιώντας τις μεθόδους που συνήθιζε να χρησιμοποιεί στα βιβλία της. Μερικά χρόνια αργότερα, το 1986, έγραψε ένα άρθρο στο Journal of Swedish Travelling Exhibitions για τον τρόπο σύνταξης των κειμένων της για τα μουσεία. Το συγκεκριμένο άρθρο έγινε ευρέως γνωστό και η μέθοδος Ekarv έχει αρχίσει να χρησιμοποιείται διεθνώς (McManus, 2016, 106).  

Μουσεία σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη μέθοδο, ανάμεσά τους και ορισμένα ελληνικά, είτε στη μόνιμη έκθεσή τους είτε σε περιοδικές εκθέσεις. Αυτά που προϋποθέτει η μέθοδος Ekarv είναι: α) μικρές προτάσεις, β) να αποφεύγονται οι δευτερεύουσες προτάσεις, γ) το τέλος της αράδας να συμπίπτει με το τέλος του νοήματος της κάθε φράσης, δ) η γλώσσα να είναι απλή και κατανοητή, δ) να αποφεύγονται οι δυσνόητες λέξεις και η ορολογία (Χάιτας - Τράντα, 2010, 11). Μελέτη περίπτωσης για τα ελληνικά δεδομένα αποτελεί η έκθεση "Άνθρωποι και Εργαλεία. Όψεις της εργασίας στην προβιομηχανική κοινωνία" στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, τα κείμενα της οποίας αποτελούν παράδειγμα για τις υπόλοιπες εκθέσεις, κάνοντας χρήση της προαναφερθείσας μεθόδου.

Η χρήση λιγότερων λέξεων και η αποφυγή δύσκολων νοημάτων και ορολογιών αποτελεί μια απλή λύση για να μπορέσουν να επιτευχθούν οι στόχοι μιας έκθεσης και τα κείμενα να επιτελέσουν τον σκοπό τους: να είναι το μέσο επικοινωνίας μεταξύ του φορέα και του επισκέπτη και όχι μέσο αποφυγής επίσκεψής του.

                                                                                                             Σοφία Καρούνη

Αρχαιολόγος - Μουσειολόγος


Γκαζή, Α., Νικηφορίδου, Α., 2004. "Κείμενα για μουσεία και εκθέσεις. Προβληματισμός, μεθοδολογία, μελέτη περίπτωσης". Στο: Museology. International Scientific Electronic Journal, Issue 2, Department of Cultural Technology and Communication, University of the Aegean, 2-50 

Χάιτας, Χ., Τράντα Α., 2010. "Όταν τα αντικείμενα αγγίζονται... Το παράδειγμα της έκθεσης "Πρόσωπα και Πράγματα". Στο: Μουσείο, τ. 7, Σεπτέμβριος 2010, Περιοδική έκδοση του Κέντρου Μουσειακών Ερευνών του Πανεπιστημίου Αθηνών, 4-13

Paulette M McManus (ed.), 2016. Archaeological Displays and the Public: Museology and Interpretation, Routledge, New York