Η "μητέρα, μάνα, μαμά" στην τέχνη

2022-03-31

Τα γεγονότα της επικαιρότητας με το θάνατο των τριών μικρών αγγελουδιών στην Πάτρα, έχει συγκλονίσει όλη την Ελλάδα. Αυτή η υπόθεση "αγγίζει" τις καρδιές όλων μας και το ερώτημα "Πώς γίνεται μια μάνα να κάνει κάτι τέτοιο;" μας στοιχειώνει. Επειδή, όμως, η αγάπη είναι εξαιρετικά ισχυρή και οι προσευχές μας για τις ψυχές των τριών αγγέλων από όλους και όλες μας πλημμυρίζουν από αυτ΄ην, θα τα συντροφεύει στο ταξίδι τους...

Σε αυτό το άρθρο, λοιπόν, θέλαμε να επικεντρωθούμε στο αντίθετο από αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή και σε ό,τι κυκλοφορεί διαδικτυακά και μας γεμίζει πόνο και οργή. Γιατί είναι ήδη πολλά τα άσχημα που συμβαίνουν καθημερινά και χρειαζόμαστε μια θετική ματιά για να γλυκάνει λίγο το μέσα μας. Και τί πιο γλυκό και ισχυρό από τη μεγάλη δύναμη της αγάπης! Της αγάπης της μάνας που μας μεγάλωσε. Της αγάπης της μάνας που μας συντροφεύει στη ζωή μας. Της αγάπης που ως μάνες θέλουμε να δώσουμε στα παιδιά μας. Της αγάπης που οι πράξεις "μιλούν" εκκωφαντικά! Της αγάπης που είναι πιο πολύτιμη από οτιδήποτε άλλο στον κόσμο. Με αυτό το μήνυμα, με αυτή την οπτική, αφιερώνουμε το συγκεκριμένο άρθρο σε όλες τις μανούλες που κάνουν τα αδύνατα δυνατά για τα παιδιά τους, σε όλες τις μανούλες που έχασαν άδικα τα παιδιά τους, σε όλες τις μανούλες που δεν πρόλαβαν να αντικρίσουν τα παιδιά τους γιατί το μακρινό ταξίδι τους άρχισε πολύ νωρίς, σε όλες τις γυναίκες που θέλουν να γίνουν μανούλες αλλά δεν μπορούν. Γιατί υπάρχουν και αυτές οι μάνες... Και όπως πολύ σοφά έγραψε ο Kahlil Gibran: "Μητέρα: η πιο όμορφη λέξη στα χείλη της ανθρωπότητας". 

"Μητρική στοργή", 1889, Γεώργιος Ιακωβίδης, λάδι σε μουσαμά
"Μητρική στοργή", 1889, Γεώργιος Ιακωβίδης, λάδι σε μουσαμά

Το έργο "Μητρική στοργή" του Γεώργιου Ιακωβίδη απεικονίζει μία γυναίκα καθισμένη δίπλα σε ένα τραπέζι. Κρατάει στην αγκαλιά της γεμάτη στοργή το μωρό της. Το κοιτάζει με τρυφερότητα και του χαϊδεύει το πρόσωπο. Το βαθύ πιάτο πάνω στο τραπέζι υποδηλώνει ότι ασχολείται με το τάισμά του. Ο Ιακωβίδης δεν ασχολείται με την απόδοση του μωρού, το οποίο είναι γυρισμένο με την πλάτη στο θεατή, αλλά με την μητρότητα. Η μορφή της γυναίκας είναι ήρεμη και γαλήνια στο φωτεινό ουδέτερο βάθος, χωρίς χρωματική ένταση που να αποσπά το βλέμμα του θεατή.

"Το μπάνιο του παιδιού", 1893, Mary Cassatt, ελαιογραφία, Art Institute of Chicago
"Το μπάνιο του παιδιού", 1893, Mary Cassatt, ελαιογραφία, Art Institute of Chicago

Το "Μπάνιο του Παιδιού" (ή πιο απλά "Το Μπάνιο") είναι ελαιογραφία του 1893 της Αμερικανίδας ζωγράφου Mary Cassatt. Το θέμα και η πάνω από τα κεφάλια προοπτική είναι επηρεασμένα από την Ιαπωνική ξυλογραφία. Το είδος της σκηνής βασίζεται στο καθημερινό μπάνιο του παιδιού. Η γυναικεία μορφή κρατά το παιδί σταθερά και προστατευτικά με το αριστερό της χέρι ενώ με το άλλο χέρι πλένει προσεκτικά τα πόδια του. Το αριστερό χέρι του παιδιού στηρίζεται πάνω στο μηρό της μητέρας, ενώ το άλλο χέρι ακουμπά σταθερά στο μηρό του. Οι πινελιές είναι πολυεπίπεδες και τραχιές, δημιουργώντας παχιές γραμμές που περιγράφουν τις φιγούρες και ξεχωρίζουν από το μοτίβο του φόντου. Βασικό στοιχείο του έργου είναι η ανάδειξη της στοργής και της αξιοπρέπειας της μητρότητας. 

“Μητέρα και παιδί” Μπλε περίοδος, Pablo Picasso, 1902, Fogg Art Museum, Harvard University
“Μητέρα και παιδί” Μπλε περίοδος, Pablo Picasso, 1902, Fogg Art Museum, Harvard University

Ένας από τους πιο γνωστούς καλλιτέχνες για τη συνεισφορά του στην τέχνη ήταν ο Pablo Picasso. Το 1901-1903 η ζωγραφική του αισθητική χαρακτηρίζεται από τη "Μπλε ή Γαλάζια περίοδο του Πικάσο". Στον πίνακα «Μητέρα και Παιδί» που ζωγράφισε το 1902, οι ψυχροί τόνοι υποδηλώνουν αρνητικά συναισθήματα και μία βαριά συναισθηματική περίοδο που επικρατούσε στη ζωή του. Επισκεπτόμενος τη γυναικεία φυλακή του Saint- Lazare επηρεάστηκε από τις εικόνες των γυναικών που ήρθε αντιμέτωπος, αφού ζούσαν μέσα σε δύσκολες συνθήκες μαζί με τα παιδιά τους. Το εν λόγω έργο θέλει να αποδώσει τη θλίψη της μητέρας, ενώ το ότι κρατά σφιχτά το παιδί της στην αγκαλιά της δείχνει ένα αίσθημα ελπίδας και αγάπης που μένει πάντα ζωντανό.

"The Garden Bench", James Tissot,  1882
"The Garden Bench", James Tissot, 1882

Ο James Tissot, επηρεασμένος από το καλλιτεχνικό κίνημα του Ιαπωνισμού - Japonisme -, φιλοτέχνησε τον πίνακα "The Garden Bench", το 1882. Μέσα από αυτόν εκφράζεται η σχέση μητέρας και παιδιών σε μια ανέμελη και ξέγνοιαστη στιγμή. Επικρατούν τα θερμά χρώματα τα οποία προσδίδουν ευχάριστα συναισθήματα. Επίσης, το έντονο, ζεστό βλέμμα της μητέρας και το χαμόγελο της αντιπροσωπεύουν την αγάπη και την τρυφερότητά της προς τα παιδιά της. 

"Οι Τρεις Ηλικίες της Γυναίκας", 1905, Gustav Klimt, ελαιογραφία, Galleria Nazionale d'Arte Moderna
"Οι Τρεις Ηλικίες της Γυναίκας", 1905, Gustav Klimt, ελαιογραφία, Galleria Nazionale d'Arte Moderna

Το έργο "Οι Τρεις Ηλικίες της Γυναίκας" του Gustav Klimt ολοκληρώθηκε στην Αυστρία το 1905. Εκτίθεται στη Galleria Nazionale d'Arte Moderna στη Ρώμη της Ιταλίας. Ο πίνακας παρουσιάζει τρεις γυναίκες σε διαφορετικές ηλικίες, συμβολίζοντας τον κύκλο της ζωής. Οι μορφές των τριών γυναικών βρίσκονται στο κέντρο του έργου. Το φόντο έχει έλλειψη βάθους, πράγμα που το κάνει να φαίνεται αρκετά δισδιάστατο. Υπάρχουν, επίσης, δύο κατακόρυφες αύρες μέσα στις οποίες βρίσκονται οι γυναίκες. Οι δύο νεότερες βρίσκονται σε μία μπλε αύρα που έχει ρευστά μοτίβα ψυχρών χρωμάτων. Από την άλλη, η ηλικιωμένη γυναίκα βρίσκεται σε μία αύρα μόνη της. Τα χρώματα αυτής της αύρας είναι θερμά και γήινα, σε αντίθεση με τους ψυχρότερους τόνους της προηγούμενης αύρας. 

Η νεαρότερη μορφή, ένα παιδί, συνδέεται με τη νεαρή γυναίκα, η οποία είναι η μητέρα της. Είναι τα μόνα δύο άτομα του πίνακα που αγγίζονται, ενώ επίσης έχουν ένα αραχνοΰφαντο μπλε ύφασμα να καλύπτει τα πόδια τους. Και οι δύο γυναίκες έχουν κλειστά τα μάτια τους. Η νεαρή γυναίκα έχει λουλούδια γύρω από το κεφάλι της, τα οποία συμβολίζουν την ομορφιά και την άνοιξη.