Η Γέννηση του Χριστού στη ζωγραφική

2021-12-23
Guido Reni, 'The Adoration of the Shepherds', 1640, The National Gallery, London
Guido Reni, 'The Adoration of the Shepherds', 1640, The National Gallery, London

Οι εικόνες της Γέννησης, της πρώτης νύχτας του Χριστού στη Γη, τείνουν να τονίζουν την κατάπληξη που αισθάνθηκαν όσοι είδαν για πρώτη φορά τον ερχομό Tου. Η μορφή του Χριστού βρίσκεται συνήθως στο κέντρο της κάθε ζωγραφικής παράστασης και η Παναγία στέκεται κοντά, κοιτάζοντας το μωρό στοργικά. Τα δύο ζώα που αναφέρονται στην προφητεία του Ησαΐα για τον Μεσσία (Ησαΐας 1:3), δηλαδή ένα βόδι κι ένα γαϊδουράκι, εμφανίζονται συνήθως κοντά στο μωρό ενώ ο Ιωσήφ συμπεριλαμβάνεται στην παράσταση, αλλά συχνά τοποθετείται λίγο πιο μακριά από τις κεντρικές μορφές ώστε να μην ερμηνευτεί ως ο πατέρας. 

Zanobi Strozzi, "The Nativity", 1433 –34,  Metropolitan Museum of Art, New York
Zanobi Strozzi, "The Nativity", 1433 –34, Metropolitan Museum of Art, New York

Σε άλλες παραστάσεις, μπορεί να απεικονίζονται η Παναγία και ο Ιωσήφ, μόνοι τους με τον Χριστό ως μωρό. Ωστόσο, πιο συχνά παρατηρείται η απεικόνιση της Αγίας Οικογένειας με τους βοσκούς, που ήταν οι πρώτοι που προσκύνησαν τον Χριστό.  

Jan Gossaert (Jean Gossart), 'The Adoration of the Kings' (detail), 1510-15, The National Gallery, London
Jan Gossaert (Jean Gossart), 'The Adoration of the Kings' (detail), 1510-15, The National Gallery, London

Οι ζωγραφικές παραστάσεις του 14ου αιώνα φαίνεται να έχουν επηρεαστεί από τη βυζαντινή παράδοση, υιοθετώντας κατά αυτόν τον τρόπο ορισμένα στοιχεία. Για παράδειγμα, η ξύλινη κούνια για το μωρό και ένα καταφύγιο που μοιάζει με σπήλαιο για την Αγία Οικογένεια. 

Andrea Mantegna, The Adoration of the Shepherds shortly after 1450, Metropolitan Museum of Art, New York
Andrea Mantegna, The Adoration of the Shepherds shortly after 1450, Metropolitan Museum of Art, New York

Στους μεταγενέστερους πίνακες διαφοροποιείται η συγκεκριμένη σκηνή. Ο Andrea Mantegna παρουσιάζει τον Χριστό ως παιδί, ξαπλωμένο στις πτυχές των ενδυμάτων της μητέρας του και τονίζει τη φτώχεια και την ταπεινοφροσύνη των βοσκών που πλησιάζουν με σκισμένα ρούχα, γυμνά πόδια, ταλαιπωρημένα πρόσωπα και εκφράσεις όλο δέος. 

Giovanni di Paolo, "The Adoration of the Magi", ca. 1460, Metropolitan Museum of Art, New York
Giovanni di Paolo, "The Adoration of the Magi", ca. 1460, Metropolitan Museum of Art, New York

Όσον αφορά στην απεικόνιση των Τριών Μάγων, τα βιβλικά κείμενα υποδηλώνουν ότι η επίσκεψή τους έγινε αρκετές ημέρες μετά τη γέννηση του Χριστού, αλλά οι περισσότεροι πίνακες παρουσιάζουν το γεγονός σε έναν στάβλο που δε διαφέρει από το σκηνικό της Γέννησης. Έγινε σύνηθες να παριστάνονται οι Μάγοι σε διαφορετικές ηλικίες και μερικές φορές να είναι διαφορετικών εθνοτήτων. Οι πάτρωνες και οι καλλιτέχνες αγάπησαν την Προσκύνηση των Μάγων για τον εξωτισμό και τη μεγαλοπρέπεια του θέματος, όπως και οι άνθρωποι του κλήρου για την έμφαση στο μεγαλείο του Χριστού ακόμη και μπροστά στους πλούσιους και ισχυρούς. 

"Madonna and Child on a Curved Throne",  13th Century (possibly from Constantinople),  National Gallery of Art, Washington, DC
"Madonna and Child on a Curved Throne", 13th Century (possibly from Constantinople), National Gallery of Art, Washington, DC

Από τις πιο όμορφες και εμβληματικές εικόνες του Χριστού, είναι αυτές με τη Μητέρα Του. Οι εν λόγω σκηνές εντοπίζονται συχνά τόσο στην ιταλική όσο και στη βυζαντινή τέχνη.